Op 27 augustus 2025 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) twee uitspraken gedaan over spuitzonering en de juridische instrumenten die gemeenten kunnen inzetten om woningbouw en landbouw met elkaar te verenigen. Het gaat om de zaken met ECLI:NL:RVS:2025:4133 en ECLI:NL:RVS:2025:4134, die betrekking hebben op de bestemmingsplannen “Oostrum-Oost” en “Woningbouw Zompgraaf Oostrum” van de gemeente Venray.
De casus
De bestemmingsplannen voorzagen in woningbouw direct naast landbouwgronden waar gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. De raad had geen 50 meter afstand opgenomen, de spuitvrije zone tussen gevoelige functies (woningen en tuinen) en landbouwgronden. Daarmee dreigden de plannen in strijd te zijn met vaste rechtspraak van de Afdeling over spuitvrije zones.
Om dit te repareren, koos de raad voor een combinatie van instrumenten:
- Een voorwaardelijke verplichting welke als volgt luidt: geen omgevingsvergunning voor woningbouw zolang nog gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast op aangrenzende gronden
- Een voorbereidingsbesluit: een verbod op wijziging van agrarisch gebruik binnen 50 meter, waarmee werd vooruitgelopen op een toekomstige omgevingsplanwijziging waarin een formeel spuitverbod zal worden opgenomen. Het bestaande gebruik kon onder het voorbereidingsbesluit nog wel worden voortgezet.
Belangrijke overwegingen van de Afdeling
De Afdeling corrigeerde allereerst dat de voorwaardelijke verplichting óók op tuinen moet zien, omdat die eveneens als spuitgevoelige functies worden beschouwd. De voorwaardelijke verplichting luidt – na aanpassing van de Afdeling – als volgt: “De omgevingsvergunning voor het bouwen van woningen met bijbehorende tuinen op gronden met de aanduiding ‘specifieke vorm van wonen – spuitzone’, mag pas worden verleend nadat binnen 50 m van de beoogde woningen en de bijbehorende tuinen het telen van gewassen met gebruik van gewasbeschermingsmiddelen binnen aangrenzende agrarische percelen niet meer mogelijk is.”
Daarna kwam de cruciale vraag: is een voorwaardelijke verplichting uitvoerbaar als deze feitelijk ziet op gebruik van gronden buiten het plangebied?
De Afdeling oordeelde van wel. Daarbij achtte de Afdeling van belang dat:
- er een voorbereidingsbesluit is genomen dat een wijziging van het gebruik – naar teelten met toepassing van gewasbeschermingsmiddelen in de open lucht – in de weg staat;
- de Omgevingswet geen standaard overgangsrecht meer kent, waardoor de raad redelijkerwijs mocht aannemen dat bestaand gebruik op termijn beëindigd kan worden;
- de raad had toegelicht dat met grondeigenaren nog tot in 2023 is onderhandeld over woningbouw op hun perceel en dat pas nadien gewassen zijn ingezaaid;
- daarnaast was van belang dat agrarische activiteiten al in 2015 naar een andere locatie zijn verplaatst en dat hierover privaatrechtelijke afspraken waren gemaakt, waarna de betreffende percelen sindsdien als grasland in gebruik waren.
Voor zover appellanten zich verzetten tegen het voorbereidingsbesluit, benadrukt de Afdeling dat tegen een voorbereidingsbesluit geen beroep openstaat en de rechtmatigheid daarvan dus niet in deze procedure kan worden getoetst.
Heb je vragen over over spuitzonering ? Moniek Peeters en Joop van Berkel staan u graag bij.
